Tôi có một người bạn là TS. Gulnur, Trưởng khoa Ngôn ngữ và Văn hóa của Naberezhnye Chelny State Pedagogical University, một trường đại học ở vùng Kazan, Nga. Năm 2025, tôi từng đến NCSPU dự hội thảo và được các đồng nghiệp ở đó tiếp đón vô cùng nồng hậu. Vì thế, tháng 8-2026, khi cô Gulnur sang HUFLIT làm keynote speaker tại hội thảo quốc tế, tôi cũng muốn dành cho người bạn phương xa một trải nghiệm thật đặc biệt ở Việt Nam.
Sau hội thảo, tôi hỏi cô: “Dr. Gulnur, you have two choices: go to the beach in Phan Thiết, or take an adventure into the primary tropical forest near my farm?”
Cô gần như không cần suy nghĩ: “Tôi đã đi nhiều nơi, đã thấy nhiều bãi biển đẹp. Nhưng tôi chưa bao giờ được nhìn thấy tropical forest. Tôi chọn rừng.”
Thế là một chuyến đi bắt đầu. Và không ai trong chúng tôi ngờ rằng chỉ trong hai ngày ngắn ngủi, chúng tôi sẽ hai lần bước vào rừng — hai khu rừng, hai cảm giác hoàn toàn khác nhau — để rồi khi trở về, ký ức về đại ngàn trở thành phần sâu đậm nhất của cả chuyến đi.
Từ một lời hẹn với rừng
Sáu giờ sáng thứ Bảy, ngày 8-8-2026, gia đình tôi, gia đình thầy Tuấn ở HUFLIT và cô Gulnur rời Thành phố Hồ Chí Minh.
Trên đường đến Thiên Ưng Phủ, chúng tôi ghé chùa Phật Quốc Vạn Thành. Khuôn viên chùa rất rộng, gồm nhiều khu tham quan, nhưng vì thời gian có hạn, đoàn chỉ vào chính điện dưới chân tượng Phật Di Lặc khổng lồ và thăm Phổ Đà Sơn với 34 tượng Quan Âm trong 34 tư thế thiền khác nhau.
Những pho tượng bằng sứ nguyên khối, đường nét sống động giữa không gian tĩnh lặng khiến Gulnur đặc biệt thích thú. Cô đi từ pho tượng này sang pho tượng khác, liên tục hỏi về ý nghĩa của từng tư thế.
Khoảng 12 giờ 30, chúng tôi đến Thiên Ưng Phủ. Một cơn mưa rừng vừa đi qua.
Gió từ mặt hồ thổi lên mát lạnh. Đất còn ướt. Trong gió phảng phất mùi của gừng, riềng, đinh lăng và cây cỏ sau mưa. Những căn nhà nghỉ dưỡng hai bên hồ soi bóng xuống mặt nước yên tĩnh. Khung cảnh khiến người ta vừa đặt hành lý xuống đã muốn bước ra ngoài.
Anh Tuấn thậm chí không chờ nổi. Chiếc kayak mới mua được bơm lên, và chỉ một lúc sau anh đã chèo ra giữa hồ. Nhưng trải nghiệm thực sự của ngày hôm ấy vẫn còn ở phía trước.
Lần vào rừng thứ nhất: Chỉ cách bên kia hồ mười phút
Bốn giờ chiều, một chiếc xà lan của nhà chú Út Len cập ngay bến trước nhà nghỉ dưỡng. Cả đoàn mặc áo phao, mang nón, dù rồi lên thuyền.
Khi chiếc xà lan chậm rãi rời bờ, vòng qua bán đảo Thiên Ưng Phủ, Gulnur nhìn mặt hồ rộng, những dải rừng nối nhau ở phía xa rồi nói: “This is a very expensive experience.”
Chúng tôi hiểu ý cô. Ở nhiều nơi trên thế giới, để được ngồi giữa một không gian gần như không có tiếng xe, không có nhà cao tầng, không có đám đông, chỉ có nước, trời và rừng nguyên sơ, đôi khi người ta phải trả rất nhiều tiền.
Anh Tuấn gật gù: “Yes. It is expensive in some ways.”
Chỉ khoảng mười phút sau, xà lan cập vào bờ đối diện. Trước mắt chúng tôi là rừng nguyên sinh được bảo vệ nghiêm ngặt.
Phương, quản gia của Thiên Ưng Phủ, nhảy lên trước. Cây cối mọc dày đến mức anh phải dùng tay vít từng nhánh xuống cho mọi người lách qua. Chúng tôi nối nhau bước vào.
Chỉ vài chục mét, ánh sáng trên mặt hồ phía sau đã gần như biến mất. Bên trong rừng là một thế giới khác.
Những thân cây lớn nhỏ chen vào nhau. Dây leo vắt từ cành này sang cành khác. Lá mục dày dưới chân, mềm và ẩm. Sau trận mưa, hơi nước còn đọng trên lá; mỗi lần ai đó chạm vào một cành cây, những giọt nước lại rơi lộp bộp xuống vai.
Rồi nấm bắt đầu xuất hiện. Nấm mọc trên thân cây chết, trên lớp lá mục, bên những gốc cây phủ rêu. Có những tai nấm giống linh chi, những cụm trắng như nấm tuyết, những cây nấm tròn như quả trứng vừa nhú khỏi đất. Lũ trẻ lập tức quên hết chuyện sợ rừng.
“Nấm này ăn được không?” “Nấm kia thì sao?”
Anh Tuấn nghiêm mặt một giây rồi nói: “Ăn nấm này ngủ ngon lắm. Ngủ mãi luôn á!”
Cả đoàn bật cười. Nhưng câu đùa ấy cũng nhắc bọn trẻ một điều: trong rừng, thứ gì không biết thì không được tùy tiện chạm vào, càng không được hái hay ăn thử.
Chúng tôi tiếp tục đi. Rừng càng lúc càng dày. Tiếng nói chuyện cũng thưa dần. Thỉnh thoảng chỉ nghe tiếng cành khô gãy dưới chân, tiếng côn trùng và tiếng lá cây xào xạc ở một nơi nào đó không nhìn thấy.
Rồi kiến xuất hiện. Gulnur bị cắn. Mấy đứa trẻ cũng bắt đầu kêu. Có người nhìn lại phía sau. Không còn thấy mặt hồ nữa.
“Hay mình quay về?”
Mọi người đồng ý. Chúng tôi quay lại con đường vừa đi. Nhưng chỉ vài phút sau, một cảm giác bất an bắt đầu xuất hiện. Không ai nhận ra đường cũ.
Cả nhóm dừng lại. Phương nhìn quanh. Gương mặt anh bắt đầu căng. Không ai còn đùa nữa.
Khoảnh khắc ấy tôi mới hiểu rất rõ một điều tưởng như ai cũng biết: rừng nguyên sinh có thể làm con người mất phương hướng nhanh đến mức nào.
Chúng tôi đi chưa xa. Nhưng nếu cứ chọn sai hướng, vài trăm mét trong rừng cũng đủ trở thành một vấn đề.
Có người gọi lớn về phía được đoán là bờ hồ: “Mỹ ơi!”
Không có tiếng trả lời. Rừng nuốt tiếng gọi rất nhanh. Chúng tôi gọi lần nữa, lớn hơn: “MỸ ƠI!”
Vài giây im lặng. Rồi rất xa, qua những tầng cây, vọng lại một tiếng người: “ƠI!”
Cả nhóm gần như đồng thanh: “May quá!”
Chúng tôi lập tức men theo hướng có tiếng trả lời. Một khoảng sáng bắt đầu xuất hiện giữa những thân cây. Rồi mặt nước hiện ra. Chiếc xà lan vẫn nằm đó. Ra đến bờ, ai cũng thở phào.
Chuyến “đi một chút cho biết rừng” bỗng trở thành bài học nhớ đời. Rừng ở ngay bên kia hồ, chỉ cách nơi chúng tôi ngủ mười phút đi thuyền. Nhưng chỉ cần bước qua mép rừng ấy, con người đã không còn ở trong thế giới quen thuộc của mình nữa.
Một đêm dưới trời Thiên Ưng Phủ
Tối hôm ấy, sau một phen hú vía, cả đoàn trở về trong tâm trạng đặc biệt phấn khích. Gala dinner bắt đầu bằng bài phát biểu song ngữ Nga – Việt của thầy Tuấn.
Trên bàn là những thứ rất “Thiên Ưng Phủ”: hạt điều thu hoạch tại farm, sầu riêng vừa hái từ nhà Út Len, cá lăng anh Ba Huân bắt dưới hồ và bình rượu cần anh Bình hàng xóm mang sang.
Sau bữa tối là văn nghệ. Không sân khấu lớn. Không ánh đèn chuyên nghiệp. Chỉ karaoke, tiếng cười và những người vừa mới cùng nhau đi lạc trong rừng vài giờ trước. Vậy mà không khí thân tình đến lạ.
Ấn tượng nhất là tiết mục múa Cửu Vạn Tự của Minh Nguyệt. Những động tác xoay mạnh, dứt khoát giữa màn đêm và cây rừng khiến cả không gian như mang một nhịp điệu khác.
Sau văn nghệ là workshop thiên văn. Tháng Tám nhiều mây nên kính thiên văn không thể sử dụng như dự kiến. Tôi dùng ba máy chiếu di động biến những bức tường thành một không gian ba chiều rồi lần lượt đưa Mặt Trăng, Sao Hỏa, Sao Mộc, Sao Thổ và các tinh vân lên trước mắt mọi người.
Bon và Bi nhà bác Tuấn bất ngờ trở thành hai “chuyên gia thiên văn nhí”, liên tục trả lời đúng những câu hỏi khó. Đêm xuống sâu. Tiếng côn trùng rả rích. Gió lùa qua những tán cây. Mọi người nhanh chóng chìm vào giấc ngủ.
Buổi sáng mà người ta muốn ở lại mãi
Đúng sáu giờ sáng Chủ nhật, tôi bước ra khỏi nhà và đã thấy Gulnur ngồi đợi ở chòi nghỉ. Hóa ra cô vẫn nhớ lời tôi hứa hôm trước: sáng nay sẽ hướng dẫn cô một kỹ thuật thiền. Chúng tôi mang thảm ra bờ hồ, hướng về phía mặt trời đang lên và thực hành bài thở, thiền.
Buổi sáng ấy đẹp lạ thường. Từng đàn chim bay qua trên đầu. Bướm trắng, bướm vàng chập chờn quanh bờ cỏ. Dưới mặt hồ, những vòng tròn nhỏ liên tục lan ra — dấu hiệu của cá lớn đang bơi bên dưới.
Gió rất nhẹ. Âm nhạc thiền hòa cùng tiếng chim và tiếng nước.
Kết thúc buổi tập, Gulnur ngồi yên một lúc rồi thốt lên: “Trời ơi, tôi muốn ở đây luôn.”
Tôi cười: “Đây còn chưa phải mùa đẹp nhất.”
Tháng Ba, tháng Tư, tháng Năm, hồ trong xanh như ngọc. Khắp Thiên Ưng Phủ đỏ rực màu điều chín. Khi gió đi qua, những quả điều rơi lộp bộp xuống đất, sáng hôm sau bọn trẻ chỉ việc xách giỏ ra nhặt.
Mùa khô, trời đêm trong vắt. Hàng nghìn ngôi sao có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Những đêm đẹp trời còn nhìn được cả dải Ngân Hà.
Gulnur gật đầu: “Tôi và nhiều người Nga sẽ quay lại đây.”
Buổi sáng tiếp tục bằng cà phê ở nhà sàn, một chuyến sang nhà cô Hòa, chú Bình uống trà, ngắm hoa và cây trái, rồi trở về hồ bơi.
Gulnur không biết bơi. Ban đầu cô chỉ đứng sát bờ với chiếc áo phao. Nhưng nhìn lũ trẻ tung tăng dưới nước, cô quyết định thử. Vài phút đầu còn sợ, rồi cô dần tự tin hơn. Cuối cùng, trong tiếng cổ vũ của cả đoàn, cô bám phao vượt gần 200 mét từ bờ này sang bờ kia.
“Nước ở đây ấm quá!” cô reo lên.
Mọi người cười. Người Việt xuống hồ thường khen “nước mát”. Một người Nga lại vui mừng vì “nước ấm”. Chỉ một câu nói cũng đủ cho thấy chúng tôi đến từ hai miền khí hậu khác nhau đến mức nào.
Nhưng cuộc phiêu lưu với rừng vẫn chưa kết thúc.
Lần vào rừng thứ hai: Tà Thiết
Mười một giờ, chúng tôi ăn trưa rồi lên đường đến rừng Tà Thiết.
Nếu lần vào rừng hôm trước mang cảm giác ngẫu hứng, bản năng và có chút liều lĩnh, thì Tà Thiết lại hoàn toàn khác.
Đây là một khu rừng có ký ức. Một khu rừng đã chứng kiến lịch sử. Và cũng là nơi tôi tin rằng bất cứ người khách phương xa nào bước vào cũng sẽ phải thốt lên: “Wow!”
Tà Thiết là Di tích quốc gia đặc biệt. Vé tham quan chỉ 20.000 đồng, có xe điện và hướng dẫn viên đưa khách vào các điểm chính.
Gulnur nghe quy đổi ra chưa đến một euro thì ngạc nhiên: “Trời ơi! Ở Việt Nam sướng thế!”
Tôi giải thích đây là một “địa chỉ đỏ”, được tạo điều kiện để nhiều người có thể đến tìm hiểu lịch sử. Điểm đầu tiên là nhà tưởng niệm.
Trong không gian trang nghiêm ấy, những tấm bia ghi tên các vị tướng từng gắn với căn cứ Tà Thiết: Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Đại tướng Văn Tiến Dũng, Đại tướng Lê Đức Anh, tướng Nguyễn Thị Định, tướng Hoàng Anh Thái, tướng Lê Trọng Tấn…
Sau khi thắp hương, chúng tôi lên xe điện. Và rồi rừng khép lại phía sau.
Đại ngàn
Con đường nhỏ chạy sâu dần vào màu xanh. Hai bên, những thân cây vút lên cao đến mức muốn nhìn ngọn phải ngửa hẳn đầu ra sau.
Ánh nắng giữa trưa chỉ lọt qua được vài khe nhỏ. Phần lớn khu rừng chìm trong thứ ánh sáng xanh thẫm, vừa âm u vừa trang nghiêm. Không khí mát hẳn.
Thi thoảng xe điện đi qua một đoạn trống, nhưng chỉ vài giây sau những bức tường cây lại khép vào. Rồi những cây cổ thụ bắt đầu xuất hiện.
Cám. Kơ nia. Sến. Bằng lăng.
Những cái tên trước đó chỉ là từ ngữ, giờ hiện lên bằng những thân cây khổng lồ mà vài người nối tay chưa chắc ôm xuể.
Đứng dưới chúng, người ta tự nhiên nói nhỏ đi. Không ai bảo ai. Có lẽ trước những sinh thể đã sống hàng trăm năm, con người tự cảm thấy mình chỉ là một vị khách đi ngang.
Điểm khiến cả đoàn sửng sốt nhất là khu hội trường của quân giải phóng. Ngay phía trước hội trường là một cây móng bò khổng lồ.
Tôi đã nhìn thấy nhiều dây leo trong rừng, nhưng cây này gần như đã vượt ra khỏi khái niệm một “cây dây leo”. Rễ, thân và những cánh tay gỗ khổng lồ của nó bò lên, vươn ngang rồi cuốn lấy những cây cổ thụ xung quanh. Những thân cây đan vào nhau tạo thành từng vòm lớn.
Đứng bên dưới, chúng tôi có cảm giác đang bước vào một ngôi đền do chính rừng xây dựng.
Ai đó nói: “Giống Avatar quá!”
Quả thật, trong ảnh, khung cảnh gần như không thật.
Nhưng rừng vẫn còn những bất ngờ khác.
Tượng Phật do thiên nhiên tạo nên
Xe điện đưa chúng tôi đến một nhà bia khác. Ngay lối vào là một ụ mối cao khoảng ba mét. Thoạt nhìn, không ai nói gì. Rồi từng người bắt đầu nhận ra cùng một hình ảnh.
Một cái đầu tròn. Đôi má lớn. Phần bụng nhô ra. Một khuôn mặt dường như đang cười.
Ụ mối có hình dáng kỳ lạ giống một tượng Phật Di Lặc khổng lồ. Cả đoàn lặng đi.
Có thể đó chỉ là sự tình cờ của thiên nhiên. Nhưng giữa khu rừng cổ thụ, ngay bên con đường dẫn vào nhà bia, hình dáng ấy vẫn tạo nên một cảm giác rất đặc biệt.
Mỗi người thắp một nén nhang trong nhà bia, rồi lặng lẽ cầu bình an trước “tượng Phật” của rừng. Sau đó, chúng tôi tiếp tục đi. Và cuối cùng đến nơi tôi mong chờ nhất.
Cây xoài chạm vào trời
Đó là một cây xoài cổ thụ hơn 200 năm tuổi. Tôi từng nghe người địa phương gọi nó là cây xoài lớn nhất thế giới. Tôi không dám khẳng định điều ấy. Trước đây tôi đã tìm xem những cây xoài nổi tiếng ở Ấn Độ, châu Phi và châu Mỹ. Có những cây sở hữu tán rộng đến khó tin.
Nhưng cây xoài ở Tà Thiết gây ấn tượng theo một cách khác: nó cao khủng khiếp.
Thân cây dựng lên như một cột trụ khổng lồ rồi mất hút vào tán rừng phía trên. Từ dưới đất nhìn lên, rất khó ước lượng chính xác, nhưng cảm giác nó có thể cao đến vài chục mét.
Hướng dẫn viên kể rằng cứ khoảng dịp 30-4 và 1-5, xoài lại chín. Trái rụng đầy mặt đất. Thú rừng tìm đến ăn. Khách tham quan nhặt ăn vẫn không hết.
Cả tám người chúng tôi nối tay nhau ôm quanh thân cây. Chúng tôi định chụp một bức ảnh cuối cùng rồi rời rừng. Đúng lúc đó— một tiếng kêu dữ dội xé ngang không gian.
Tất cả quay phắt lại. Tiếng kêu vọng từ một góc rừng, lớn và lạ đến mức nghe như tiếng một đàn thú đang giao tranh.
Anh Tuấn nói: “Chắc khỉ đột đang đánh nhau!”
Không phải. Lại một tiếng nữa. Trầm. Vang. Nghe gần như tiếng kèn đồng phát ra giữa rừng.
Mấy đứa trẻ thôi cười. Trong một khoảnh khắc, tôi cũng cảm thấy sống lưng lạnh đi. Nếu là một con thú lớn thì sao?
Hướng dẫn viên lại rất bình thản. Anh cười: “Không có gì đâu. Phượng hoàng đất đấy.”
Phượng hoàng đất? Anh giải thích đó là loài chim hồng hoàng, một loài chim lớn rất đặc biệt của rừng.
Chúng tôi còn đang nhìn quanh thì Gulnur bỗng hét lên: “Nhìn trên cành cây kìa!”
Tất cả cùng ngẩng lên. Và nó ở đó. Một con chim lớn đậu trên cành cây cao trước mặt.
Cái mỏ khổng lồ, nổi bật đến mức gần như không cân xứng với cơ thể. Nó nghiêng đầu nhìn xuống cả đoàn, hoàn toàn không có vẻ muốn bỏ đi.
Hướng dẫn viên cười: “Đấy! Vừa nhắc là xuất hiện. Nó thích chơi trò ném bóng rổ với khách lắm.”
Anh lấy một viên kẹo, tung lên. Con hồng hoàng vươn cổ. Trượt.
“Bóng không vào rổ rồi!”
Bọn trẻ lập tức nhập cuộc. Bi ném. Bon ném. Cua ném. Ghẹ ném. Viên nào cũng rơi xuống đất. Bọn trẻ phản đối: “Con chim này làm biếng quá! Phải ném tận miệng mới chịu ăn!”
Tôi cười: “Xem chú nè.” Tôi cầm một hạt dẻ.
Thay vì ném thẳng vào nó, tôi tung nhẹ hạt dẻ theo phương gần thẳng đứng để khi lên đến điểm cao nhất, nó gần như dừng lại ngay trước chiếc mỏ lớn.
Con hồng hoàng chỉ việc hơi vươn cổ. “Cộp!” Hạt dẻ nằm gọn trong mỏ. Nó lắc lắc đầu rồi nuốt xuống. “Kéc! Kéc!”
Cả đoàn vỗ tay: “Thầy Vũ ném bóng vào rổ rồi!”
Tiếng cười vang giữa những thân cây cổ thụ. Vài phút trước, tiếng kêu của con chim còn khiến tất cả đứng sững vì sợ. Bây giờ nó lại trở thành diễn viên chính trong màn chia tay khu rừng.
Xe điện bắt đầu đưa chúng tôi trở ra. Con hồng hoàng chuyền sang một cành khác. Rồi nó bay theo một đoạn.
Tôi ngoái nhìn lại. Sau lưng chúng tôi, đại ngàn Tà Thiết từ từ khép lại.
Hai lần bước qua ranh giới của rừng
Trong hai ngày, chúng tôi đã vào rừng hai lần.
Lần thứ nhất, ở ngay bên kia hồ Thiên Ưng Phủ, chúng tôi bước vào rừng với sự tò mò của những người đi chơi. Chỉ vài chục phút sau, rừng cho chúng tôi một bài học về sự khiêm nhường: không có đường, không có biển báo, mọi phương hướng quen thuộc của con người đều có thể biến mất rất nhanh.
Lần thứ hai, ở Tà Thiết, chúng tôi bước vào một khu rừng vừa mang sức mạnh của thiên nhiên vừa mang ký ức lịch sử. Ở đó có những cây cổ thụ vài người ôm không xuể, những dây leo tạo thành “ngôi đền” giữa đại ngàn, một ụ mối mang hình dáng Phật Di Lặc, một cây xoài hơn hai trăm năm tuổi và cuối cùng là tiếng gọi dữ dội của một con hồng hoàng từ sâu trong tán lá.
Hai khu rừng. Một rừng khiến chúng tôi lạc đường. Một rừng khiến chúng tôi không muốn rời đi.
Nhưng cả hai đều nhắc chúng tôi rằng thiên nhiên đẹp nhất không phải khi nó được sắp đặt để phục vụ con người, mà khi con người được phép bước vào nó như một vị khách.
Hẹn một mùa khác
Trên đường trở về, bọn trẻ đã bắt đầu nói về lần sau.
Tháng Mười Một, tháng Mười Hai, rừng cao su khu vực này bước vào mùa thay lá. Cả vùng sẽ chuyển sang vàng, đỏ, có những con đường trông như mùa thu châu Âu. Không khí lạnh hơn. Những đêm ít mây lại rất thích hợp để ngắm các chòm sao mùa đông.
Còn Gulnur, sau khi trở về, nhắn cho chúng tôi: “Chỉ vài ngày ở Việt Nam mà tôi có cảm giác mình đã có lượng kỷ niệm của vài tháng. Rất mong các bạn sang Nga vào mùa đông.”
Tôi đọc tin nhắn và nhớ lại câu hỏi ban đầu của mình: “Beach or tropical forest?”
May mà cô đã chọn rừng.
Nếu chọn biển, có lẽ chúng tôi vẫn sẽ có một chuyến đi rất vui. Nhưng sẽ không có khoảnh khắc cả đoàn đứng im giữa rừng vì nhận ra mình bị lạc. Không có những thân cây khổng lồ của Tà Thiết. Không có ngôi đền bằng rễ và dây leo. Không có cây xoài hơn hai trăm tuổi. Và chắc chắn sẽ không có tiếng “kèn” bất ngờ vang lên từ đại ngàn, để rồi một con hồng hoàng xuất hiện trên cành cây như thể đã chờ sẵn ở đó để nói lời chào tạm biệt.
Có những chuyến đi chúng ta nhớ vì nơi mình đã đến. Cũng có những chuyến đi được nhớ bởi một khoảnh khắc. Với tôi, chuyến đi này là tiếng gọi: “Mỹ ơi! Mỹ ơi!” giữa khu rừng đầu tiên. Và tiếng “kéc! kéc!” của con hồng hoàng trong khu rừng thứ hai.
Một tiếng gọi đưa chúng tôi ra khỏi rừng. Một tiếng gọi khiến chúng tôi muốn quay lại rừng.